Thiếu thông tin liên ngành, cơ chế đối phó khủng hoảng không hoạt động, sự ganh đua giữa các thể chế, sự mất trật tự, hay lực lượng quân đội và các kỹ năng đi biển dưới chuẩn có thể phá hoại những sáng kiến an ninh tốt nhất. Nhưng thành phần quan trọng là thiện chí chính trị.
>> Kỳ 1: Sự cố, đối đầu và khủng hoảng trên biển ở Châu Á
>> Kỳ 2: Chủ nghĩa dân tộc trên biển
>> Kỳ 3: Các mô hình lý tưởng về niềm tin trên biển
>> Kỳ 2: Chủ nghĩa dân tộc trên biển
>> Kỳ 3: Các mô hình lý tưởng về niềm tin trên biển
CBMs trực tiếp
Một dạng CBMs thứ hai gồm những biện pháp liên quan trực tiếp hơn tới các khu vực đang tranh chấp, các vấn đề tranh chấp và khả năng đe dọa. Chúng ta gọi đây là các "CBMs trực tiếp". Về lý thuyết, các biện pháp này có khả năng nhiều hơn so với các CBMs gián tiếp trong việc giảm nguy cơ đối đầu hoặc leo thang. Một loạt CBMs trực tiếp trên biển bao gồm:
- Các kênh thông tin liên tục: Đôi khi được biết đến như các "liên kết nóng", các kênh thông tin này gồm đường dây điện thoại trực tiếp, hoặc các nghị định thư thông tin đã thỏa thuận giữa các lãnh đạo hoặc các tư lệnh chiến dịch, tần số sóng radio hoặc các mã dấu hiệu thống nhất, hoặc các biện pháp thông tin nhanh chóng và đáng tin cậy khác mà qua đó các đại diện của mỗi quốc gia có thể chắc chắn kết nối được với người đồng cấp ở một quốc gia khác trong thời gian khủng hoảng.
Một khả năng khác có thể là thành lập đội sĩ quan liên lạc với các lực lượng mỗi nước khác hoặc tại một trung tâm giám sát và giảm thiểu nguy cơ trung lập. Những người này có thể tạo cơ hội nhanh chóng làm rõ bản chất và các ý định của bất cứ hành động nào có vẻ mang tính đe dọa. Các kênh trao đổi thông tin có thể kém hiệu quả hơn nếu có sự bất đồng về mục đích. Ví dụ, một đường dây nóng đồng nghĩa với việc thông báo tăng cường về các hoạt động quân sự, hay là để giải quyết lo ngại, hoặc cả hai?
- Các chuẩn chung về thông tin trên biển: Các nghị định thư tiêu chuẩn quốc tế về thông tin giữa các tàu bè qua lại trên biển. Nhưng mức độ thực hiện hay độ bao hàm của các văn bản này khác nhau, cũng như cách hiểu luật quốc tế liên quan cũng không đồng nhất. Tại châu Á, một diễn đàn đa phương vững chắc về an ninh biển, Hội nghị chuyên đề hải quân Tây Thái Bình Dương, đã đưa ra một thông báo được biết đến với cái tên Quy tắc về các cuộc đụng độ không báo trước trên biển (CUES) để các lực lượng hải quân các nước tham gia áp dụng tự nguyện.
- Đối thoại thường xuyên và mềm dẻo về các vấn đề ở cấp tác chiến: các cuộc hội đàm như vậy khác với các cuộc hội đàm an ninh song phương mở rộng ở chỗ chúng có thể được triệu tập nhanh nhằm giải quyết những mối lo ngại đặc biệt về các trường hợp khiêu khích hoặc bất hòa trên biển. Cuộc đối thoại như vậy cũng có thể được triệu tập nhằm cải thiện việc thực thi các thỏa thuận và các kênh thông tin.
- Các thỏa thuận chính thức và các hoạt động chung trên thực tế liên quan đến các khu vực nhạy cảm hoặc tranh chấp: bao gồm các cuộc tuần tra phối hợp trên biển, chia sẻ dữ liệu và cùng thăm dò hoặc khai thác nguồn tài nguyên ngoài khơi. Về lý thuyết, các bước như vậy có thể đem lại sự thông cảm lẫn nhau: lý tưởng nhất sẽ là tuần tra phối hợp nhằm bảo vệ các dự án tài nguyên chung.
 Ảnh minh họa: vietnamplus |
- Các tuyên bố hoặc quy tắc ứng xử không ràng buộc liên quan đến các khu vực nhạy cảm hoặc đang tranh chấp: Tác động và giá trị của các tuyên bố này tùy thuộc vào bối cảnh uy tín chính trị và hành vi trên thực tế. Đó có thể là tuyên bố đơn phương, song phương hoặc đa phương.
- Các thỏa thuận chính thức nhằm thiết lập quy định và hướng dẫn cho các hành vi của mỗi bên. Trong lĩnh vực biển, hình mẫu cho loại thỏa thuận này là INCSEA. Thỏa thuận được thiết lập giữa Mỹ và Liên Xô trong thời chiến tranh Lạnh nhằm tránh các hoạt động ảnh hưởng lẫn nhau thường xuyên dẫn tới các sự cố nghiêm trọng.
Một văn bản kế thừa thỏa thuận này hiện vẫn có hiệu lực giữa Mỹ và Nga, và nhiều thỏa thuận song phương tương tự hiện vẫn tồn tại ở châu Âu. Một thỏa thuận năm 1993 giữa Nga và Nhật Bản là một ví dụ duy nhất ở châu Á. Các thỏa thuận như vậy giảm nguy cơ va chạm, kiềm chế các hành động khiêu khích như trang bị vũ khí trong thời bình, và xây dựng khả năng dự đoán trong các hoạt động tương tác trên biển. Đặc biệt một thỏa thuận INCSEA phải là một biện pháp nhằm giảm nguy cơ. Một thỏa thuận INCSEA cũng không có nghĩa là thay thế các quy định toàn cầu hoặc các biên bản ghi nhớ về cách ứng xử bình thường của tàu bè.
Thỏa thuận INCSEA Mỹ-Liên Xô cung cấp các biện pháp tránh va chạm, phòng tránh can thiệp vào đội hình của bên kia, tránh huy động lực lượng đến các khu vực có đông tàu thuyền qua lại, duy trì khoảng cách an toàn giữa các tàu thuyền, sử dụng các dấu hiệu chấp nhận được khi huy động lực lượng, không leo thang các vụ tấn công hay phóng chướng ngại hoặc rọi đèn pha vào các tàu của bên kia, sử dụng máy bay một cách thận trọng khi tiếp cận hoặc hoạt động ở vị trí gần các tàu và máy bay của bên kia, quy định thời gian cảnh báo (từ 3-5 ngày) trước khi tiến hành các hoạt động quân sự lớn của hải quân ở ngoài khơi.
Về nguyên tắc, các thỏa thuận xây dựng lòng tin chính thức không nhất thiết phải là song phương, hiện một CSCE đa phương đang có hiệu lực ở châu Âu, văn bản yêu cầu khai báo về các cuộc diễn tập quân sự. Tuy nhiên, ít khả năng đạt tiến bộ sớm hoặc nhanh chóng hướng tới một giải pháp tương tự cho vấn đề biển ở Ấn Độ - Thái Bình Dương, vì rất khó đạt các thỏa thuận song phương cũng như tại các diễn đàn như ARF. Nếu mặt khác, các cường quốc, đặc biệt là Mỹ và Trung Quốc, đạt đột phá về điểm này, thì có thể xây dựng một tiêu chuẩn thuyết phục đối với các quốc gia khác trong khu vực.
Cách tiếp cận tổng thể
Ngay cả những người ủng hộ CBMs nhất cũng không thể nói rằng một bước đơn lẻ cũng có thể thiết lập niềm tin hay giải quyết được bất đồng theo một cách nào đó. Ngược lại, lý tưởng nhất là một cơ chế tổng thể các CBMs, hoạt động trên nhiều cấp độ và nhiều mặt. CBMs trực tiếp và gián tiếp có thể được củng cố một cách song phương, và các quốc gia nghiêm túc muốn giảm nguy cơ quân sự và đạt thỏa thuận mang tính xây dựng có thể theo đuổi một sự kết hợp các cách tiếp cận: trực tiếp và gián tiếp, song phương và đa phương.
Điều này đòi hỏi nghiêm túc đặt ra thời gian và chỉ định nhân sự cấp cao. Ví dụ, yếu tố quân sự của một cách tiếp cận thực sự toàn diện cho việc giải quyết song phương có thể liên quan đến từ 5-7 cấp tương tác định kỳ, trong đó có các cuộc hội nghị cấp bộ trưởng, giám đốc cục, vụ, các cuộc đối thoại hải quân cấp chiến lược, các nhóm làm việc tác chiến và các đơn vị cá nhân. Cam kết đa phương cũng có thể được tiến hành ở các cấp khác nhau.
Bên cạnh đó, CBMs tập trung giảm căng thẳng quân sự thường cần sự can dự của cả những tác nhân phi quân sự. Các thực thể chính phủ và phi chính phủ khác có vai trò trong an ninh biển có thể tham gia vào giải pháp. Họ có thể tương tác với các đối tác nước ngoài của mình một cách mềm dẻo và cởi mở hơn các quan chức quân sự, như trường hợp Mỹ - Trung hợp tác bảo vệ bờ biển.
Bởi đồng thời, các thực thể phi quân sự này có thể là một phần của vấn đề. Các tổ chức giám sát và bảo vệ bờ biển, các cơ quan thực thi pháp luật, những người có thẩm quyền đánh bắt cá và các lực lượng hỗ trợ biển khác đều có thể là một bên tham gia trong sự cố biển, tương tự như các tàu đánh cá thương mại. Sự cố quần đảo Senkaku/Điếu Ngư năm 2010 xảy ra giữa Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Nhật Bản với một tàu cá Trung Quốc, trong khi sự cố Impeccable năm 2009 xảy ra với các tàu cá Trung Quốc. Một thỏa thuận INCSEA giữa các lực lượng hải quân với nhau thôi có thể sẽ hạn chế giá trị của nó nếu nhiều sự cố lại liên quan đến các lực lượng phụ trợ (như trong quan hệ Mỹ- Trung).
Dù là cách nào, một cơ chế CBMs về biển triệt để đòi hỏi mỗi chính phủ liên quan phải kiểm soát được người dân cũng như các tài sản quân sự của mình. CBMs hiệu quả cần sự phối hợp nghiêm ngặt từ bên trong và sự quản lý giữa các nước có liên quan. Thiếu thông tin liên ngành, cơ chế đối phó khủng hoảng không hoạt động, sự ganh đua giữa các thể chế, sự mất trật tự, hay lực lượng quân đội và các kỹ năng đi biển dưới chuẩn có thể phá hoại những sáng kiến an ninh tốt nhất. Nhưng thành phần quan trọng là thiện chí chính trị.
CBMs có thể kém hiệu quả nếu các bên không nhất trí về nội dung hoặc mục đích, hoặc nếu các hoạt động mạo hiểm mà các biện pháp này nhằm tới trên thực tế là các hành động chính sách công khai liên quan đến các va chạm về lợi ích./.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét
Cảm ơn bạn đã ghé thăm blog của mình!